Umowa przedwstępna w stosunkach z zakresu prawa pracy

Stosowanie instytucji umowy przedwstępnej w stosunkach z zakresu prawa pracy jest utrwaloną praktyką, która doczekała się licznego orzecznictwa i teoretycznego omówienia w literaturze. Już 21 czerwca 1972 SN w uchwale III PZP 13/72 (OSNC 1972/11/201) stwierdził dopuszczalność stosowania umowy przedwstępnej w stosunkach z zakresu prawa pracy i możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, co zostało wielokrotnie potwierdzone w kolejnych orzeczeniach SN (zob. post. SN z 2 października 1975 I PRN 21/75, OSP 1976/9/167; wyrok  SN z 15 marca 1977, I PRN 22/77, LEX nr 14368, wyrok SN z 3 października 1979, I PRN 128/79, wyrok SN z 10 września 1997, I PKN 243/97, OSNP 199812/357), w tym przytoczonych w dalszej części tego ustępu. Zarazem jednak odpowiednia, tj. dostosowana do specyfiki przepisów prawa pracy, interpretacja przepisów regulujących obowiązki stron umów przedwstępnych z zakresu prawa pracy stała się przedmiotem kolejnych orzeczeń SN.

Wśród najistotniejszych rozstrzygnięć SN uściślających zasady obowiązujące przy wykorzystania umów przedwstępnych w stosunkach z zakresu prawa pracy należy wskazać:

-        potwierdzenie konieczności osiągnięcia porozumienia stron umowy przedwstępnej co do istotnych postanowień przyrzeczonej umowy o pracę  - na co wielokrotnie wskazywał SN w wyrokach z 15 marca 1977 r.(I PRN 22/77, LEX nr 14368), 10 września 1997 r. (I PKN 243/97, OSNP 199812/357) oraz  z 19 stycznia 1998 r. (I PKN 482/97, OSNP 1998/23/686),

-        możliwość dochodzenia przez pracownika skutku silniejszego (zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę) – jak w wyroku SN z 3 października 1979 (I PRN 128/79OSNC 1980/39), w którym stwierdzono uprawnienie pracownika do dochodzenia odszkodowania za zawarcie umowy o pracę na warunkach istotnie odbiegających od ustalonych w umowie przedwstępnej,

-        konieczność prawidłowego wyznaczenia konkretnego terminu zawarcia umowy przyrzeczonej – z uwzględnieniem obowiązujących reguł wykładni oświadczeń woli, o których mowa w art. 65 KC, na co wskazał SN w wyroku z 14 grudnia 2004 r. (II PK 108/04, OSNP 2005/15/223),

-        zakres możliwego do dochodzenia odszkodowania za uchylenie się pracodawcy od zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę – uwzględniającego szkodę, której wysokość wyznaczać będą utracone pozostawania bez pracy zarobki, których wysokość uzależniona będzie od konkretnego wypadku, jednakże zasadniczo ograniczonego do wysokości „…trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę na stanowisku objętym umową przedwstępną” przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że „dochodzenie tego odszkodowania nie jest uzależnione od żądania zawarcia umowy przyrzeczonej” jak to określił SN w uchwale z 22 kwietnia 1977 r. (I PZP 5/77, OSNC 1977/10/180).

Analogicznie, wszelkie porozumienia dokonane pomiędzy potencjalnym pracodawcą a potencjalnym pracownikiem nie spełniające wyżej wymienionych przesłanek nie rodzą skutków analogicznych dla umowy przedwstępnej, co uzasadnia ich traktowanie jako deklaracje negocjacyjne, zawierające wyraz woli stron lub list intencyjny (or. R. Golat „Umowa przedwstępna”, Sł.Pracown. 2007/7/19, K. Kubala „List intencyjny”, Rzeczpospolita, 1997/8/7).

Cechą specyficzną umowy przedwstępnej regulującej nawiązanie lub kontynuowanie stosunku pracy, zgodnie potwierdzoną zarówno w dotychczasowym orzecznictwie (zob. uchwała SN z 22 października 1987, III CZP 55/87, OSNC 1989/6/90, LEX nr 3456) jak i stanowisku doktryny (zob. T. Zieliński w glosie do uchwały SN z 22 października 1987 (III CZP 55/87), PIP 1991/3/108) jest znaczące ograniczenie możliwości dochodzenia skutku silniejszego umowy przedwstępnej wyłącznie dla osób dochodzących zatrudnienia, z pozbawieniem tej możliwości pracodawcy.