Mając na względzie zasady określone w art. 60 i nast. KC należy przyjąć, że nieodzownym a przez to integralnym elementem umowy przedwstępnej jest przyjęcie przez wierzyciela złożonego przez dłużnika oświadczenia woli ustanawiającego określone zobowiązanie dłużnika (dla zobowiązania jednostronnego) lub z chwilą ostatecznego, wzajemnego uzgodnienia oświadczeń woli przez wszystkie strony zobowiązania wielostronnego.
Zauważyć przy tym należy, że chociaż złożenia oświadczenia woli nie można utożsamiać pojęciowo z dokonaniem czynności prawnej, to jednak w określonych sytuacjach dochodzi do konfuzji zawarcia umowy przedwstępnej (dokonania czynności prawnej) w drodze złożenia ważnego oświadczenia woli (powstania stosunku prawnego) (por. E. Łętowska [w:] „System Prawa Cywilnego. Prawo Zobowiązań. Część ogólna” [praca zbiorowa pod red. E. Łętowskiej], Warszawa 2006, str. 22).
Mając na względzie fakt, że problematyka składania i ważności oświadczeń woli jest zagadnieniem tak szerokim, że jego nawet pobieżne omówienie w niniejszym opracowaniu nie jest możliwe, dla potrzeb omówienia instytucji umowy przedwstępnej zaznaczyć należy następujące, zasadnicze aspekty oświadczeń woli, od których może być uzależniona ważność umowy przedwstępnej:
- zdolność stron do składania ważnych oświadczenia woli – przez co rozumiemy zarówno zdolność do czynności prawnych podmiotu składającego zobowiązanie (dłużnika) jak i zdolność prawną przyjmującego zobowiązanie (wierzyciela) oceniane wg zasad ogólnych określonych w KC. Z zagadnieniem zdolności i ważności oświadczenia woli wiąże się także problematyka ważności składania, konwalidacji i przyjmowania oświadczeń woli przez pełnomocnika (prokurenta, opiekuna, kuratora etc.), osoby reprezentujące uprawnione organy osób prawnych,
- treść oświadczenia woli – oceniana wg specyfiki zobowiązania; w szczególności spełniająca wymagania, od których ustawa uzależnia ważność danego oświadczenia woli,
- forma czynności prawnej – rozumiana jako forma zewnętrznego objawienia (zakomunikowania) woli danej osoby (jak Z. Radwański [w:] „System…” Tom 2, str. 12 i nast. czy J. Górecki „Forma umów obligacyjnych i rzeczowych w prawie prywatnym międzynarodowym” Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2007, str. 17), w szczególności spełniająca wymagania, od których ustawa uzależnia ważność danego oświadczenia woli; istotną konsekwencją przyjęcia określonej formy czynności prawnej będzie podlegać stosownej specyfice wykładni, koncentrującej się w szczególności na ustaleniu znaczenia przypisywanego konkretnym oświadczeniom woli w dacie ich złożenia, a nie znaczeniom przypisywanym później przez składających (jak E. Łętowska [w:] „System prawa cywilnego. Prawo zobowiązań. Część ogólna” [praca zbiorowa pod red. E. Łętowskiej], Warszawa 2006, str. 25, por. też M. Zieliński, Z. Radwański „Wykładnia prawa cywilnego”),
- uzyskanie mocy wiążącej oświadczenia (oświadczeń) woli – rozumianej jako spełnienie wymogu przyjęcia zobowiązania jednostronnego przez wierzyciela lub przyjęcie przez wszystkich wierzycieli, uzależnionych od siebie nawzajem wielostronnych, wzajemnych oświadczeń woli dłużników.
Do oświadczenia woli rodzącego zobowiązanie, ważność tego zobowiązania oceniana może być także pod kątem ewentualnych wad oświadczenia woli, wyrażających się poprzez niezgodność zewnętrznego oświadczenia woli z wolą wewnętrzną (odmiennie niż E. Łętowska [w:] „System prawa cywilnego. Prawo zobowiązań. Część ogólna” [praca zbiorowa pod red. E. Łętowskiej], Warszawa 2006, str. 25).
KC określa katalog wad oświadczeń woli, różnicując zarazem skutki, jakie dla ważności takiego oświadczenia one wywierają, i tak:
- brak świadomości lub swobody (art. 82 KC) skutkuje bezwzględną nieważnością oświadczenia woli,
- pozorność (art. 83 KC) skutkuje bezwzględną nieważnością oświadczenia woli, chyba że pozorność miała na celu ukrycie innej czynności prawnej (kiedy to ważność tego oświadczenia woli oceniana jest wg właściwości czynności dyssymulowanej), lub kiedy na podstawie powstałej na skutek pozornego oświadczenia woli czynności prawnej osoba trzecia nabyła prawo lub została zwolniona z obowiązku, o ile nie działała w złej wierze,
- błąd (art. 84) rozumiany jako fałszywa ocena rzeczywistego stanu rzeczy, w zależności od przyczyny (obiektywna / subiektywna) powstania błędu, jego znaczenia dla treści podjętego pod jego wpływem oświadczenia woli (istotny subiektywnie i obiektywnie) czy też zakresu czynności prawnej powstałej na skutek oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu (odpłatna / nieodpłatna) – przepis różnicuje możliwość uchylenia się od skutków podjętych oświadczeń woli,
- bezprawna groźba (art. 87 KC), skutkująca nieważnością względną złożonego pod jej wpływem oświadczenia woli.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz